Wystawy

Wystawa stała Żydzi na Górnym Śląsku będzie pierwszą w kraju ekspozycją poświęconą historii Żydów na terenach Górnego Śląska od czasów najdawniejszych aż do współczesności. Przedstawiony zostanie udział mniejszości żydowskiej w życiu gospodarczym, społecznym i religijnym regionu oraz jej wpływ na rozwój Górnego Śląska.

Przygotowaniu wystawy towarzyszyły dogłębne badania oraz kwerendy archiwalne, biblioteczne i muzealne w ośrodkach górnośląskich, w całej Polsce, a także za granicą m.in. w Berlinie, Jerozolimie i Nowym Jorku.
Pozyskano liczne kopie dokumentów i ikonografii związanej z historią Żydów górnośląskich – niekiedy unikatowe – które zostaną pokazane na wystawie. Interaktywna i multimedialna forma ekspozycji będzie narzędziem przyszłych działań edukacyjnych z zakresu historii lokalnej, tolerancji i dialogu międzykulturowego.
Kuratorką wystawy jest Bożena Kubit (etnograf, pracownik Muzeum w  Gliwicach)

Autorami aranżacji ekspozycji jest Kolektyw SENNA (Natalia Romik, Piotr Jakoweńko, Sebastian Kucharuk)

Wesprzyj budowę wystawy stałej wpłacając darowiznę:
ING BANK ŚLĄSKI S.A.
nr IBAN PL 05 1050 1298 1000 0023 6151 8398
NR BIC ( SWIFT): INGBPLPW
KONIECZNIE WPISZ CEL DAROWIZNY:

Darowizna na budowę wystawy stałej w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach.
***************************************************************************************

WYSTAWY CZASOWE
***Utracone nadzieje. Ludność żydowska w województwie śląskim/katowickim w latach 1945-1970
5 października – 31 grudnia 2017

otwarcie wystawy: 5 pździernika (czwartek) 2017, godz. 18.00

Ekspozycja opowiada o poszukiwaniu przez żydowskich mieszkańców województwa śląskiego/ katowickiego własnego miejsca w polskiej powojennej rzeczywistości i ich dążeniu do zachowania własnej tożsamości. Jej celem jest odtworzenie, między innymi na przykładzie Zagłębia Dąbrowskiego, kolejnych etapów funkcjonowania społeczności żydowskiej w Polsce w latach 1945–1970 oraz jej „żydowskiego życia” w ramach wspólnoty i własnych organizacji. Wystawa pokazuje z jednej strony działania żydowskich mieszkańców tego regionu mające na celu odbudowę życia w nowych warunkach politycznych, z drugiej przyczyny kolejnych fal ich emigracji. Całość ilustrowana bogatym materiałem pochodzącym ze zbiorów archiwum Yad Vashem, United States Holocaust Memorial Muzeum w Waszyngtonie, Ghetto Fighters’ House Museum z Izraela, Żydowskiego Instytutu Historycznego, Zarządu Głównego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce oraz jego oddziałów w Katowicach, Bielsku-Białej, Częstochowie oraz ze zbiorów prywatnych.
Ekspozycja została przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Fundację Brama Cukermana oraz Ghetto Fighters’ House Museum z Izraela.
Po raz pierwszy prezentowana była 6 września 2012 r. w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu.
Autorkami wystawy są dr Aleksandra Namysło oraz Izabela Kuehnel.

***MISIFREI – Z MOJEJ KSIĄŻKI
Wystawa ekslibrisów o tematyce żydowskiej z kolekcji Jo Kohna

2 kwietnia – 30 sierpnia 2017
wernisaż: 2 kwietnia (niedziela) 2017, godz. 17.00, gościem będzie Jo Kohn

Misifrei – z mojej książki to tytuł wystawy zadedykowanej ekslibrisom, czyli małym karteczkom przyklejanych do wewnętrznej strony okładki książki. Ekslibrisy prezentowane na wystawie pokazują ilustracje związane z judaizmem i tradycjami Izraelitów. „Dzięki Torze Żydzi przetrwali rozproszenia, liczne prześladowania i asymilację Nawet poprzez ekslibris Żydzi ujawniają swoją wolę życia w swojej tożsamości. Ilustracje na ekslibrisach odkrywały najczęściej jednoznacznie tożsamość żydowską właściciela: gwiazda Dawida, synagoga, świecznik, sceny biblijne i oczywiście hebrajska czcionka…”. Tak objaśnia ekslibris o tematyce żydowskiej Daniel Vogelmann, kurator podobnej wystawy prezentowanej we Włoszech w 1994 roku.
Wystawa w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich przedstawia zbiory artystów żydowskich, którzy kreatywnie przekształcili elementy znanego im, tradycyjnego świata w formie ekslibrisów. Na wystawie pokazane są też zbiory bibliofilów, którzy mają wyłącznie osobistą relację z judaizmem.
Graficzne opracowania wystawionej kolekcji wręcz zapraszają do głębszego zapoznania się z życiorysami dawnych właścicieli książek. Jednym z przykładów jest katalog judaistycznych ekslibrisów stworzonych przez Maksimiliana Goldsteina (ur. 1880 r., zm. 1942 r.) z Lwowa, który jest ważnym świadectwem czasu i jednocześnie niezastąpionym dokumentem do badania historii Żydów w Polsce. Ponadto wystawa prezentuje ekslibrisy osobistości związanych z regionem Górnego Śląska. Przykładem jest księgoznak Maxa Pinkusa (ur. 1857 r., zm. 1934 r.) z Prudnika.

Pinkus, był współwłaścicielem dużej fabryki tekstylnej, był także mecenasem kultury i sztuki śląskiej, twórca biblioteki śląskiej, kolekcjonerem książek oraz wydawcą publikacji o śląsku, twórcą biblioteki śląskiej. Nie brakuje również ekslibrisów pokazujących tragiczne losy ich posiadaczy, którzy cierpieli pod opresją niemieckich nazistów.
Widoczne są nawiązania do świętej księgi żydowskiej – Tory. A samo słowo Misifrei, często pojawiające się na ekslibrisach, stworzone jest z liter hebrajskich Mem, Samech, Phei, Resch i Yud – oznacza z mojej książki.
Od 2 kwietnia do 30 sierpnia 2017 roku w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich będzie można zobaczyć kolekcję ok. 150 ekslibrisów o tematyce żydowskiej. Prezentowany zbiór jest własnością Jo Kohna, kolekcjonera międzykulturowego z Luksemburga.

Jo Kohn – urodzony w Luksemburgu, absolwent kierunku Grafika i Moda w Wyższej Szkole w Trewirze oraz Humanistyki na Uniwersytecie w Nancy z dyplomem magistra. Mieszka na stałe w Księstwie Luksemburg w postindustrialnym mieście Schifflange. Otrzymał liczne odznaczenia państwowe m.in. takie jak: Order Korony Dębowej – najstarsze odznaczenie Wielkiego Księstwa Luksemburga, Order Palm Akademickich za szczególne zasługi w kulturze dla Republiki Francuskiej, a w 2013 roku otrzymał od Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Złoty Krzyż Zasługi. Jo Kohn jest autorem licznych publikacji, wykładów oraz wystaw związanych z ekslibrisem. Jest aktywnym członkiem Instytutu Grand Ducal w Luksemburgu.

***INNOWACJE PANA OSCARA

26 lutego – 30 czerwca 2017
Wernisaż 26 lutego 2017, godz. 17.00

W roku 2016 minęło 105 lat od stworzenia kremu Nivea. Ten, prawdopodobnie najsłynniejszy krem świata powstał w Hamburgu, jednak jego twórcą był gliwiczanin – Oscar Troplowitz, pochodzący z rodziny niemieckich Żydów. Urodził się w 1863 roku, i choć w swoim rodzin¬nym mieście spędził jedynie pierwszych 7 lat życia, zawsze pamiętał o Górnym Śląsku i Gliwicach, gdzie jego dziadek prowadził renomowaną winiarnię, a ojciec był znanym budowniczym.

Oscara Troplowitza pasjonowała sztuka, jednak kierując się powołaniem czy też zwykłym pragmatyzmem wybrał karierę przedsiębiorcy kosmetycznego. Z perspektywy czasu wiemy, że droga którą wybrał zrewolucjonizowała światowy przemysł kosmetyczny. W Hamburgu Troplowitz stworzył potężną, nowoczesną jak na owe czasy firmę Beiersdorf, która już na początku XX wieku miała filie na całym świecie. Troplowitz był prawdziwym innowatorem – wynalazcą, któremu zawdzięczamy nie tylko śnieżnobiały krem Nivea, ale również plaster z opatrunkiem, pomadkę w sztyfcie a nawet pastę do zębów w tubce.
Wszystkim produktom Oscara i jego współpracowników, towarzyszyła piękna i nowoczesna oprawa graficzna – po¬cząwszy od opakowania, przez charakterystyczną kolorystykę aż po liternictwo, ilustracje i ornamentykę. Wyroby firmy Beiersdorf były promowane kreatywną reklamą wizualną wykorzystującą chwytliwe marketingowe slogany.

Oscar w historii zapisał się również jako przedsiębiorca, który w zaskakujący, jak na tamte czasy, sposób przyczynił się do zmiany traktowania wszystkich swoich pracow¬ników. Wprowadził krótszy czas pracy, pokój socjalny dla karmiących matek, darmowe posiłki. Nawet dzisiaj niektóre z jego pomysłów wydają się być nowatorskie.

Od 26 lutego 2017 roku w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich będzie można zobaczyć unikatową kolekcję tzw. „nivealiów”, składającą się z olbrzymiej ilości opakowań po kremie Nivea, gadżetów reklamowych firmy Beiersdorf, plakatów, wycinków z prasy. Cały ten zbiór jest własnością kolekcjonera i pasjonata marki NIVEA – Wojciecha Mszycy. Prezentowane na wystawie obiekty pokazują ewolucję produktów firmy Beiersdorf, a także opowiadają historię genialnego wynalazcy Oscara Troplowitza, którego kosmetyczne innowacje stosowane są po dziś dzień na całym świecie.

Zapraszamy na wystawę Innowacje Pana Oscara, pokazującą historię, która zaczyna się w niemieckich Gliwicach, w zasymilowanym żydowskim domu, a kończy się w Hamburgu – gdzie powstał jeden z najbardziej rozpoznawalnych kosmetyków świata.

Wystawie towarzyszą: publikacja z tekstem Bożeny Kubit opisującym fascynujące życie Oscara Troplowitza, warsztaty i prelekcje.

***KIERUNEK: CMENTARZ ŻYDOWSKI

Wystawa zdjęć autorstwa Małgorzaty Płoszaj dokumentujących stan zachowania cmentarzy żydowskich w 18 miastach Górnego Śląska
15 września 2016 – 30 grudnia 2016

Pamięć u Żydów zajmuje miejsce szczególne. Jest częścią ich tradycji, religii i życia. Wyjątkowe miejsce zajmuje pamięć o zmarłych. Cmentarze to domy wieczności, których nikt nie ma prawa naruszyć. Na przestrzeni dziejów działo się jednak inaczej. Żydowskie nekropolie były niszczone, funkcja ich zmieniana, a nagrobki wykorzystywane w przeróżny sposób. Przyjrzyjmy się co dzieje się dzisiaj z żydowskimi macewami, których inskrypcje są często jedynymi informacjami o zmarłych…

Małgorzata Płoszaj – rybniczanka, pasjonatka historii Żydów rybnickich, pomaga ludziom z całego świata odszukiwać górnośląskie korzenie. W 2010 roku została odznaczona dyplomem przyznawanym przez Ambasadora Izraela oraz Żydowski Instytut Historyczny za ratowanie dziedzictwa żydowskiego w Polsce.

Małgorzata Płoszaj: Cmentarzami żydowskimi interesuję się od kilkunastu lat. Byłam na ponad 300 nekropoliach, zarówno takich, które dotrwały do naszych czasów w stanie nie najgorszym, jak i na takich, po których nie ma żadnego śladu za wyjątkiem oznaczenia na przedwojennych mapach. Zdjęcia, które robię nie mają wartości artystycznej, a jedynie dokumentacyjną. Zawsze bowiem mam gdzieś w głowie taką myśl, że sfotografowany nagrobek, czy fragment macewy, to ślad po czyimś życiu i gdy ten kawałek kamienia zniknie, to chociaż zastanie w pamięci twardego dysku mojego komputera.

*** Z wewnątrz na zewnątrz. Pogromy listopadowe 1938 roku w raportach dyplomatów z Niemiec
30 września – 13 listopada 2016

Wystawa jest poświęcona pamięci listopadowych pogromów, a koncentruje się na raportach zagranicznych dyplomatów w Niemczech, opisujących wydarzenia z listopada 1938. Fundacja Nowa Synagoga Berlin –
Centrum Judaicum zebrała we współpracy z niemieckim Ministerstwem Spraw Zagranicznych dokumenty z ponad 20 krajów. Jest to pierwsze systematyczne opracowanie tych źródeł tekstowych, zainicjowane przez dyrektora Centrum Judaicum, dr Hermanna Simona; kuratorem wystawy jest dr Christian Dirks, który ściśle współpracował ze specjalnie utworzoną radą naukową z udziałem przedstawiciela Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Wystawa przygotowana przez Fundację Nowa Synagoga w Berlinie – Centrum Judaicum oraz Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec

Od 2015 roku w Polsce wystawa była już prezentowana we Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku, Opolu, Kielcach i Krakowie.

© Muzeum w Gliwicach 2016